A historia de Mariela: a realidade migratoria dunha nena en Guatemala

Mariela ten 12 anos. O seu pai está en EEUU desde fai seis. Ela di que o seu pai está triste, que lle gustaría estar con ela, coa súa mama e cos seus catro irmáns.

Mariela vive en Momostenango. Estuda no centro 46 nunha escola de Fe e Alegría que apoia Entreculturas en Guatemala, no departamento de Totonicapán. Nesta escola reciben almorzo escolar e tentan que os nenos teñan un lugar seguro de aprendizaxe.

Guatemala, un país de maioría indíxena, é a maior economía de Centroamérica pero tamén un dos países con maiores desigualdades de América Latina. O 60% da poboación vive na pobreza, a maioría deles indíxenas. Por iso é polo que moitos dos que saen do país procedan destas comunidades que non teñen o español como lingua materna. Case a metade dos nenos menores de cinco anos sofre desnutrición e 23% ten desnutrición aguda, é dicir, pasa fame. Só un de catro adolescentes chega á secundaria. A Organización Internacional das Migracións cifra en case un millón os guatemaltecos que viven en EEUU.

Desde 2015 Guatemala rexistrou unha tendencia sostida á baixa nos homicidios. Agora hai 27 asasinatos por cada 100 mil habitantes, unha cifra lixeiramente maior á que ten México pero substancialmente máis baixa que a dos seus veciños do Triángulo Norte centroamericano, O Salvador e Honduras.

Estes resultados, froito de anos de traballo técnico da policía, víronse mermados, segundo analistas, pola actual administración, que desmantelou a carreira policial e nomeou a unha nova cúpula que non tiña a preparación necesaria. Ademais, aínda que os asasinatos foron á baixa, as extorsións das cuadrillas ou o crime organizado continúan e son un dos maiores temores da poboación. En 2017 a taxa foi de 43 extorsións por 100 mil habitantes.

A violencia contra a muller é outro problema importante, máxime dada a saña coa que se executan as agresións. Os delitos por violencia de xénero son hoxe en día os que acaparan máis denuncias, aínda que o 83% queda na impunidade, di a ONU.

Entreculturas apoia o traballo educativo de Fe e Alegría-Guatemala con especial atención á prevención da violencia, equidade de xénero e atención ás nenas. Realízase reforzo escolar e apóiase a súa realidade migratoria: existen numerosos menores non acompañados e familias desestructuradas. Os centros educativos convértense en lugares seguros onde fortalecer a autoestima e os nenos e niás, que en palabras dos profesores de Mariela “non adoitan recibir abrazos”.

De todo iso púidose falar coa cantante Rozalén nunha viaxe de apoio o programa A Luz das Nenas, que fixo con Entreculturas. A realidade migratoria que vive o país e o seu impacto nos nenos, foi un dos temas centrais dos seus relatos.

Ver aquí o relato da viaxe